Fordońska Dolina Śmierci jest największą mogiłą zbiorową na terenie Bydgoszczy, stanowiąc zarazem najbardziej znany symbol martyrologii mieszkańców miasta. 87 lat temu, podczas pierwszych tygodni wojny, stała się miejscem kaźni wielu mieszkańców Bydgoszczy i okolic. Fala represji i terroru, zgodnie z hitlerowskim planem, objęła wykształcone i wysoko postawione grupy społeczne i zawodowe, w których okupant upatrywał największe dla siebie zagrożenie. Byli to nauczyciele, lekarze, kapłani, prawnicy, rzemieślnicy i kupcy, policjanci i żołnierze. Jednak wśród zamordowanych w Dolinie Śmierci znajdowali się również przypadkowi mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci.

- Jesienią 1939 roku na ustronnym terenie między fordońskimi wzgórzami Niemcy dokonali masowych egzekucji Polaków i Żydów, czyniąc z tego miejsca największą mogiłę zbiorową na terenie Bydgoszczy i symbol męczeństwa mieszkańców miasta. Ofiarami byli przede wszystkim przedstawiciele inteligencji, członkowie organizacji patriotycznych, a także osoby, które znalazły się na przygotowanych wcześniej listach proskrypcyjnych. Historycy szacują, że w egzekucjach w Dolinie Śmierci zginęli: co drugi nauczyciel szkół średnich, co trzeci duchowny, około 15 procent nauczycieli szkół powszechnych, lekarzy oraz prawników z Bydgoszczy i okolic. Mimo upływu lat ogrom tego okrucieństwa wciąż poraża, skłaniając do refleksji, jak silna musi być nienawiść  popychająca do zabójstwa bezbronnego człowieka, którego jedyną przewiną jest przyznawanie się do własnej ojczyzny? Przywrócenie imion ofiarom tej zbrodni jest zatem dzisiaj naszym moralnym obowiązkiem. Wypowiadamy je, aby nie pozostawały jedynie anonimowymi liczbami w tragicznych statystykach wojny, lecz powróciły do naszej wspólnej pamięci jako konkretni ludzie — nauczyciele, kupcy, urzędnicy, księża, społecznicy. Jesteśmy im to winni – zachowując w sercach wdzięczność za ich postawę, która dla kolejnych pokoleń Polek i Polaków staje się świadectwem patriotyzmu, odwagi oraz wierności wartościom.

Przez długie lata wydawało się, że doświadczeni okrucieństwami II wojny światowej, w które wpisują się także tragiczne wydarzenia w fordońskiej Dolinie Śmierci, już nigdy nie pozwolimy na powtórzenie tych bolesnych kart historii.

Obserwując zbrodnie wojenne dokonywane przez wroga za naszą wschodnią granicą widzimy, że nie uczymy się na błędach przeszłości. 

Dlatego pamięć o ofiarach Doliny Śmierci nie może być wyłącznie wspomnieniem zamkniętym w historii. Powinna pozostawać przestrogą — przed pogardą, nienawiścią i każdą ideologią, która odbiera człowiekowi jego godność. Powinna być również zobowiązaniem do stawania po stronie prawdy, pokoju, wolności i wzajemnego szacunku. 

Cześć i chwała bohaterom!- mówił podczas uroczystości ku pamięci poległych i pomordowanych zastępca prezydenta Mirosław Kozłowicz. 

Uroczystości odbyły się przy Wojskowej Asyście Honorowej. Wzięli w nich udział przedstawiciele władz rządowych, parlamentarzyści, samorządowcy, przedstawiciele uczelni wyższych, instytucji wojskowych, kościołów i organizacji społecznych, szkół, przedszkoli i mieszkańcy Bydgoszczy. 

Warto wiedzieć: 

W miejscu egzekucji znajduje się kompleks martyrologiczny, w którego skład wchodzą pomniki, tablice, obeliski oraz cenotafy. Główny pomnik zaprojektowany przez Józefa Makowskiego odsłonięty został w 1975 roku. Złamane kłosy zboża symbolizują wyciągnięte ku niebu ręce męczenników. Na pomniku umieszczone są tabliczki z nazwiskami poległych.